Bugün Nâzım’ın 52. ölüm yıldönümü. Evet, öleli baya oldu ama “vatan hainliğine” devam ediyor hala. Ondan korkanlar bugün Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı’nın binasını AVM yapmak istiyorlar… Bütün hayatı boyunca direnen şair, ölüyken bile direnmek zorunda bu ülkede.
Her neyse, Nâzım Hikmet Ran Türkiye sinemasındaki birçok başyapıtın senaristliğini yapmıştır. Takma isimleriyle yazdığından çoğu kişi bundan bihaberdir. Sizin için Nâzım’ın sinemayla olan serüvenini derledim.
Nâzım, sinemanın anlatım olanaklarını destan şiiri Memleketimden İnsan Manzaraları ve son şiirlerinden Saman Sarısı‘nda daha gelişkin kullanır. Yakın dostu yazar Ekber Babayev bu şiirlerinde Nâzım’ın sinemanın anlatım ve kurgu yöntemlerinden geniş ölçüde yararlandığını söyler.
Türk sineması ve tiyatrosunun öncülerinden Muhsin Ertuğrul, Nâzım’ı babasının öldüğü (1932) günlerde ziyaret eder ve yazarlık yeteneğini çok beğendiğini söyleyerek iki piyes sipariş eder. Nâzım ona Kafatası ve Bir Ölü Evi piyeslerini yazar. Ardından da yine Ertuğrul’un isteği üzerine Türk sinemasının ilk ulusal kurtuluş savaşı filmi olan Bir Millet Uyanıyor‘un (1932) reji asistanlığını yapar.


Nâzım artık bir yandan senaryo yazacak, öte yandan cezaevine girdiği 1938 yılına kadar İpek Film‘in seslendirme stüdyosunda çalışacaktır. Bu evrede Mümtaz Osman takma adıyla, Muhsin Ertuğrul’un Karım Beni Aldatırsa, Söz Bir Allah Bir ve Cici Berber operet filmlerinin senaryolarını yazar. Yine 1933 yılında ünlü yunan yazar Grigorios Ksenopoulos‘un romanından Fena Yol‘u uyarlar. Bir Alman müzikal koomedisinden Milyon Avcıları‘nı senaryolaştırır.

Aysel Bataklı Damın Kızı filmi başarısının büyük bir çoğunluğunu Nâzım’ın senaryoya katkılarına borçludur. Kendi çektiği Güneşe Doğru filmi, sinemayı tiyatronun baskısından kurtarmak için ilk adım olma önemini taşır.

Nâzım özgürlüğüne kavuştuğu 1951 yılında, Üçüncü Selim’in Gözdesi‘ni, Barbaros Hayrettin Paşa‘yı ve ardından Lale Devri filmlerinin senaryosunu yazacaktır.

Yurt dışındaki sürgün yıllarında Polonya’da tekrar filme çekilmesi için Yusuf ile Zeliha‘yı yeniden yazar ve Macar sineması için En Büyük Kötülük‘ü yazacaktır. 1953 yılında yazdığı Fransa – Vietnam adlı senaryosunda, sömürgeci Fransız ordusuyla Vietnam’a giden genç Pier’in gördüğü gerçekler karşısında geçirdiği değişimi anlatır ama film çekilmez.

Nâzım çoğu kişi tarafından sadece şair-yazar olarak bilinmektedir fakat aslında Türk sinemasının en zor dönemlerinde temellerin atıldığı büyük filmlerde parmağı geçen bir sinema sanatçısı, senarist ve yönetmendir. Sinemasında gerçekliğe önem veren Nâzım, senaryolarının uğradığı sansürü ve kısıtlamalara olan üzüntüsünü şu sözleriyle belirtir: “Üzüntüm, benden tek kelimeyle gerekirse altına imzamı koyacağım ciddi ve gerçeklikte senaryo istememeleridir.

Senaristliğini yaptığı filmlerin filmografisi:

Yolcu – 1994 …. Eser
(Yönetmen – Başar Sabuncu)

Kızılırmak KaraKoyun – 1993 …. Eser
(Yönetmen – Şahin Gök)

Bir Aşk Masalı – 1978 …. Eser
(Yönetmen – Ejder İBRAHİMOV (Azhdar IBRAGIMOV) )
Lyubov Moya, Pechal Moya …. Orijinal İsmi Rusça
Ferhat ile Şirin …. Türkçe
My Love, My Sorrow …. İngilizce

Tosun Paşa – 1976 …. Eser
(Yönetmen – Kartal Tibet)

Kızılırmak KaraKoyun – 1967 …. Eser
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)

Maitre Galip – 1962 …. Commentary
(Yönetmen – Maurice PIALAT)
Kısa Film, Fransa, 11′

Bir Mahallede İki Delikanlı – 1957
(Yönetmen – Ejder İBRAHİMOV, Ilya GURIN)
Dvoe iz Odnogo Kvartala …. Orijinal İsmi Rusça

Ferhat ile Şirin – 1957 …. Eser
(Yönetmen – Václav KRSKA)
Legenda za Lyubovta …. Orijinal İsmi Rusça
Легенда за Любовта …. Bulgarca
Legend of Love …. İngilizce

Legenda o Lásce – 1957 …. Eser
(Yönetmen – Václav KRSKA)

Bir Mahallede İki Delikanlı – 1957
(Yönetmen – Ejder İBRAHİMOV, Ilya GURIN)

Balıkçı Güzeli / 1002. Gece – 1952 / Nazım Hikmet Ran, İhsan İPEKÇİ
(Yönetmen – Baha GELENBEVİ)

Üçüncü Selim’in Gözdesi – 1950 / Nazım Hikmet Ran, İhsan İPEKÇİ
(Yönetmen – Vedat AR)

İstiklal Madalyası – 1948
(Yönetmen – Ferdi TAYFUR)

Kızılırmak KaraKoyun – 1946
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Ercüment ER

Kıskanç – 1942
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Kahveci Güzeli – 1941 …. Eser
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)

Şehvet Kurbanı – 1940
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Bir Kavuk Devrildi – 1939 / Nazım Hikmet Ran, Muhsin ERTUĞRUL, Necdet Mahfi Ayral
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)

Tosun Paşa – 1939
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Güneşe Doğru – 1937
(Yönetmen – Nazım Hikmet Ran)

Aysel Bataklı Damın Kızı – 1935
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Leblebici Horhor Ağa – 1934
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Milyon Avcıları – 1934
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)

Cici Berber – 1933
(Yönetmen – Nazım Hikmet Ran, Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Düğün Gecesi / Kanlı Nigar – 1933
(Yönetmen – Nazım Hikmet Ran)

Fena Yol (O Kakos Dhromos) – 1933
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Karım Beni Aldatırsa – 1933
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Söz Bir Allah Bir – 1933
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Naşit Dolandırıcı – 1933
(Yönetmen – Muhsin ERTUĞRUL)
Kullandığı Takma İsim – Mümtaz OSMAN

Reklamlar